W świecie BANI musimy działać inaczej
W dzisiejszym świecie BANI i VUCA coraz więcej sytuacji wymaga sporej zwinności. Nie da się ich rozwiązać jedną decyzją, procedurą ani „najlepszą praktyką z rynku” – ponieważ są zbyt złożone, niejednoznaczne i wymagają raczej nowego sposobu myślenia niż zastosowania jakiejś formułki. Przykłady? Lider, który staje przed wyzwaniem przeprowadzenia swojego zespołu przez transformację organizacyjną. Nie wiadomo nic – jakie elementy procesu zostaną w zespole, a które będą oddane, kto je przejmie i wreszcie skąd zespół będzie pracował i z jakimi dostawcami. Drugi przykład? Funkcjonowanie w rzeczywistości pracy hybrydowej (z wszelkimi zmianami typu zatrudnianie nowych osób, częściowe powroty do biura etc. Trzeci przykład? Wdrażanie AI do organizacji, które wymaga nie tylko edukacji, ale też mierzenia się z inercją, oporem czy ryzykiem. Te specyficzne wyzwania wymagają więc czasu, refleksji i pracy „od środka” – a nie szybkich, technicznych rozwiązań.
2 typy wyzwań stojące przed liderami
Dlatego powstała koncepcja wyzwań adaptacyjnych. Jej autorem jest pisarz i trener Ronald Heifetz, który na podstawie wieloletnich badań i współpracy z organizacjami podzielił trudności stojące przed firmami na 2 grupy:
Wyzwania techniczne:
W skrócie – wyzwania techniczne wymagają konkretnej wiedzy i procedur, ale można je rozwiązać za pomocą już istniejących narzędzi. Najważniejsze jest znalezienie instrukcji lub eksperta, który powie, jak coś zrobić. Przykładowe wyzwania to bug w oprogramowaniu lub awaria sieci elektrycznej.
Wyzwania adaptacyjne
Inny typ wyzwań to takie, które wymagają interwencji nie na poziomie umiejętności, ale
postaw, wartości czy nawyków ludzi. Nie ma na nie jeszcze gotowych odpowiedzi i
podręczników – takie wyzwanie można tylko rozwiązać przy współpracy
zaangażowanych osób. Przykładowe wyzwania to np. spadek zaangażowania po fuzji,
czy wojna podjazdowa między działami.
Problem w tym, że wyzwania adaptacyjne ciężko rozwiązuje się starymi metodami – nie
wystarczy “wrzucić szkolenia z Power BI” czy “zatrudnić jedną ekstra osobę”.
Wymagają budowania nowych kompetencji, ale też przede wszystkim innego stylu
przywództwa.
Nowa rola lidera – od Kierownika do Facylitatora
Przy wyzwaniach technicznych lider często jest “wszystkowiedzący”: jego rolą jest znalezienie najlepszej odpowiedzi i umiejętne rozdzielenie pracy pomiędzy współpracowników. Tymczasem w dobie wyzwań adaptacyjnych lider musi:
„Wejść na balkon” (Get on the balcony):
Zrobić krok wstecz: zamiast “wszystkich rąk na pokład” wejść na orle gniazdo by zobaczyć szerszy obraz, wzorce i dynamikę problemu.
Stworzyć „bezpieczny tygiel” (Holding environment):
Zbudować atmosferę zaufania, w której ludzie mogą bezpiecznie konfrontować się z trudnymi tematami, a nawet wchodzić w konstruktywny konflikt.
„Oddać pracę ludziom” (Give the work back to the people):
Zamiast podawać gotowe rozwiązania, lider mobilizuje zespół, by to oni wzięli odpowiedzialność za zdiagnozowanie problemu i wypracowanie rozwiązań.
Zarządzać poziomem stresu:
Pomagać racjonalizować wyzwania, dostrzegać w nich pozytywy – tak by nie paraliżowały, lecz mobilizowały
Wyzwania techniczne często wymagają od lidera bycia “kapitanem statku na wzburzonym morzu” tymczasem te adaptacyjne wymagają by lider stał się konstruktorem tratw ratunkowych – ucząc swój zespół, jak samodzielnie budować rozwiązania i przetrwać każdą burzę.
Jak stać się liderem adaptacyjnym w codziennej pracy?
Ta teoria brzmi świetnie, ale jak stać się takim liderem w praktyce? Jakie wskazówki doprowadzą nas do bardziej elastycznego zarządzania zespołem?
Jasna diagnoza problemu
Przed każdym wyzwaniem zastanów się: czy jest techniczne czy adaptacyjne? W pierwszym przypadku – znajdź eksperta lub procedurę. W drugim – zwołaj zespół i zacznijcie brainstorm!
Spowolnienie reakcji
Czasami w biznesie wpadamy w pułapkę działania „jak najszybciej” co często prowadzi do reaktywnych działań lub wyborów. Lider adaptacyjny daje sobie i innym przestrzeń. Zamiast dawać odpowiedzi, zadaje pytania. Zaprasza zespół do wspólnego myślenia i analizowania różnych perspektyw
Odporność na niepewność
To kluczowa cecha w świecie VUCA, dlatego lider uczy zespół tolerować napięcie związane z niepewnością. Reguluje dobrze swoje emocje, nie pozwala zespołowi na wpadanie w pułapkę paniki czy oporu.
Siedem pułapek przywództwa adaptacyjnego
Przywództwo adaptacyjne to klucz do wielu wyzwań, ale ma też swoje pułapki, w które liderzy wpadają szczególnie wtedy, gdy działają pod presją czasu i wyników:
- Mylenie adaptacyjności z brakiem decyzji
Oddawanie odpowiedzialności zespołowi nie oznacza unikania decyzji. Lider adaptacyjny nadal wyznacza kierunek, ramy i priorytety – brak tego szybko prowadzi do chaosu i frustracji. - Zbyt szybkie „ratowanie” zespołu
Naturalną reakcją lidera jest zdejmowanie napięcia i dostarczanie gotowych rozwiązań. Tymczasem w wyzwaniach adaptacyjnych napięcie jest potrzebne, bo to ono uruchamia uczenie się i zmianę. - Przecenianie dojrzałości zespołu
Nie każdy zespół jest od razu gotowy na dużą autonomię. Zbyt szybkie oddanie odpowiedzialności bez wsparcia, struktury i kontraktu prowadzi do poczucia porzucenia, a nie empowermentu. - Ignorowanie własnych reakcji stresowych
W sytuacjach niepewności liderzy często wracają do znanych schematów: kontroli, mikrozarządzania lub unikania trudnych rozmów. Brak samoświadomości podważa adaptacyjność. - Mylenie dialogu z konsensusem
Zapraszanie zespołu do myślenia nie oznacza, że każda decyzja musi być wspólna. Nadmierne dążenie do zgody spowalnia działanie i rozmywa odpowiedzialność. - Brak ochrony zespołu przed presją systemu
Lider adaptacyjny powinien regulować tempo i „dozować” presję z otoczenia. Gdy tego nie robi, zespół skupia się na przetrwaniu, a nie na uczeniu się i zmianie. - Traktowanie adaptacyjności jako stylu „na zawsze”
Nie każde wyzwanie wymaga podejścia adaptacyjnego. Stosowanie go tam, gdzie potrzebne są szybkie, techniczne decyzje, obniża efektywność i zaufanie.
Czas zmienić standardy przywództwa
W dzisiejszych czasach musimy rozwijać się wszyscy: biznes musi adaptować swoje strategie, pracownicy – aktualizować swoje kompetencje a lider – musi zmienić sposób myślenia o przywództwie. Czasami zrobienie takiego przeskoku nie jest wcale takie łatwe – szczególnie jeśli mamy inne nawyki, które wypracowaliśmy latami. Dlatego zachęcamy do aktualizacji swojej wiedzy na warsztatach liderskich, gdzie będzie można odświeżyć perspektywę, zderzyć ją z innymi profesjonalistami i wypróbować nowy styl działania w bezpiecznym środowisku!
